3 Ekim 2020 Cumartesi

İslam Tarihinin İlk Dönemlerindeki Evliliklerle İlgili Çağdaş Tartışmalara Dair (4)

Adnan Demircan

İslam tarihinin ilk dönemlerdeki evlilik yaşı meselesini ele alırken ilk akla gelen Hz. Aişe’nin evlilik yaşı. Bu konuda farklı görüş ve iddialar var. Ancak bu konudaki tartışma esas itibariyle bu asra ait… Yani çağdaş zihnin ürettiği sorular ve cevapları etrafında oluşuyor.


Hz. Aişe’nin evlilik yaşıyla ilgili farklı görüşleri savunan birkaç makaleyi hatırlayalım.

1.     Rıza Savaş, “Hz. Aişe’nin Evlenme Yaşı İle İlgili Farklı Bir Yaklaşım”, Dokuz Eylül Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1995, sayı: 9, s. 139-144 http://isamveri.org/pdfdrg/D00036/1995_9/1995_9_SAVASR.pdf

2.     Mehmet Azimli, “Hz. Aişe’nin Evlilik Yaşı Tartışmalarında Savunmacı Tarihçiliğin Çıkmazı”, İslâmî Araştırmalar, 2003, cilt: XVI, sayı: 1, s. 28-37 http://isamveri.org/pdfdrg/D00064/2003_1/2003_1_AZIMLIM.pdf (Bu makale ayrıca www.islamtarihi.info sitesinde üç bölüm halinde yayınlandı. (http://www.islamtarihi.info/search/label/Prof.%20Dr.%20Mehmet%20Azimli?updated-max=2017-09-14T19:23:00%2B03:00&max-results=20&start=20&by-date=false)

3.     Selçuk Coşkun, “Hadislerin Tarihe Arzının Uygulamadaki Bazı Problemleri (Hz. Âişe’nin Evlilik Yaşı Örnekleminde Bir İnceleme)”, EKEV Akademi Dergisi - Sosyal Bilimler-, 2004, cilt: VIII, sayı: 20, s. 177-196 http://isamveri.org/pdfdrg/D01777/2004_20/2004_20_COSKUNS.pdf

4.     Suzan Yıldırım, “Hz. Aişe’nin Evlilik Yaşı Etrafındaki Tartışmalar”, İSTEM: İslâm San’at, Tarih, Edebiyat ve Mûsikîsi Dergisi, 2004, cilt: II, sayı: 4, s. 239-247 http://isamveri.org/pdfdrg/D02535/2004_II_4/2004_II_4_YILDIRIMS.pdf

5.     Bünyamin Erul, “Hz. Aişe Kaç Yaşında Evlendi? Dokuz mu? On Dokuz mu?”, İslâmî Araştırmalar, 2006, cilt: XIX, sayı: 4, s. 637-649 http://isamveri.org/pdfdrg/D00064/2006_4/2006_4_ERULB.pdf

6.     Hz. Ayşe / Aişe validemiz, Peygamber Efendimiz ile evlendiğinde kaç yaşındaydı? https://sorularlaislamiyet.com/hz-ayse-aise-validemiz-peygamber-efendimiz-ile-evlendiginde-kac-yasindaydi-bu-evlilig-dokuz-yasinda (02 Nisan 2006)

7.     Yaşar Nuri Öztürk, Hz. Âişe Peygamberimizle kaç yaşında evlendi? https://www.hurriyet.com.tr/hz-ise-peygamberimizle-kac-yasinda-evlendi-10303674 (7 Kasım 2008)

8.     Hayrettin Karaman, Hz. Aişe kaç yaşında evlendi? https://www.yenisafak.com/yazarlar/hayrettinkaraman/hz-aie-kac-yainda-evlendi-14977 (25 Oca 2009)

9.     Muhammed Emin Yıldırım,  Hz. Aişe Validemizin Evlilik Yaşı https://www.siyervakfi.org/hz-aise-validemizin-evlilik-yasi/ (16 Mart 2014)

10. Abdullah Can, Evlilikte 6 yaş polemiği ve Hz. Aişe’nin evlilik yaşı- (I) https://www.ilkehaber.com/yazi/evlilikte-6-yas-polemigi-ve-hz-aisenin-evlilik-yasi-i-12722.htm (30.01.2015)

11. Abdullah Can, Evlilikte 6 yaş polemiği ve Hz. Aişe’nin evlilik yaşı (ll) https://www.ilkehaber.com/yazi/evlilikte-6-yas-polemigi-ve-hz-aisenin-evlilik-yasi-ll-12766.htm (07.02.2015)

12. Abdullah Can, Evlilikte 6 yaş polemiği ve Hz. Aişe’nin evlilik yaşı (lll) https://www.ilkehaber.com/yazi/evlilikte-6-yas-polemigi-ve-hz-aisenin-evlilik-yasi-lll-12834.htm (20.02.2015)

13. Süleyman Ateş, HZ. AYŞE’NİN EVLENME YAŞI (1) http://www.suleyman-ates.com/index.php?option=com_content&view=article&id=1884:hz-ayenn-evlenme-yai-1&catid=97:ekim-2016&Itemid=177 (18 Ekim 2016)

14. Süleyman Ateş, HZ. AYŞE’NİN EVLENME YAŞI (2) http://www.suleyman-ates.com/index.php?option=com_content&view=article&id=1885:hz-ayenn-evlenme-yai-2&catid=97:ekim-2016&Itemid=177 (19 Ekim 2016)

15. Süleyman Ateş, HZ. AYŞE’NİN EVLENME YAŞI (3) http://www.suleyman-ates.com/index.php?option=com_content&view=article&id=1886:hz-ayenn-evlenme-yai-3&catid=97:ekim-2016&Itemid=177 (20 Ekim 2016)

16. Süleyman Ateş, HZ. AYŞE’NİN EVLENME YAŞI (4) http://www.suleyman-ates.com/index.php?option=com_content&view=article&id=1887:hz-ayenn-evlenme-yai-4&catid=97:ekim-2016&Itemid=177 (21 Ekim 2016)

17. Süleyman Ateş, HZ. AYŞE’NİN EVLENME YAŞI (5) http://www.suleyman-ates.com/index.php?option=com_content&view=article&id=1888:hz-ayenn-evlenme-yai-5&catid=97:ekim-2016&Itemid=177 (22 Ekim 2016)

18. Süleyman Ateş, HZ. AYŞE’NİN EVLENME YAŞI (6) http://www.suleyman-ates.com/index.php?option=com_content&view=article&id=1889:2016-10-17-19-18-29&catid=97:ekim-2016&Itemid=177 (23 Ekim 2016)

19. Muhammed Emin Yıldırım, Hz. Aişe Annemizin Evlilik Yaşı Kaçtır? https://siyerdergisi.com/?h369/hz.-aise-annemizin-evlilik-yasi-kactir- (22 Nisan 2017)

20. Recep Erkocaaslan, “Hz. Âişe’nin Hz.Peygamber ile evliliği ve Evlilik Yaşı”, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 2017, cilt: X, sayı: 51, s. 1234-1247 http://isamveri.org/pdfdrg/D03416/2017_51/2017_51_ERKOCAASLAN.pdf

21. İhsan Arslan, “Hz. Âişe’nin Evlilik Yaşı Örf mü, Din mi?”, Trabzon İlahiyat Dergisi, 2019, cilt: VI, sayı: 1, s. 37-72 http://isamveri.org/pdfdrg/D03999/2019_1/2019_1_ARSLANI.pdf

22. Ömer Örtlek, Hz. Aişe’nin evlilik yaşı -1 https://www.yeniasya.com.tr/omer-ortlek/hz-aise-nin-evlilik-yasi-1_496895 (25 Haziran 2019)

23. Ömer Örtlek, Hz. Aişe’nin evlilik yaşı – 2 https://www.yeniasya.com.tr/omer-ortlek/hz-aise-nin-evlilik-yasi-2_497054 (27 Haziran 2019)

24. Süveyda Keskin, İslam’da Evlilik Çağı ve Allah Resul’ünün Hz. Aişe ile Evliliği https://malatyanethaber.com.tr/yazi/suveyda-keskin/islam-da-evlilik-cagi-ve-allah-resul-unun-hz-aise-ile-evliligi/2181/ (20 Temmuz 2020)

25. İlknur Altuntaş, Tacizci Nurullah’ın Hz. Ayşe yalanı https://odatv4.com/tacizci-nurullahin-hz.-ayse-yalani--04092019.html (04 Eylül 2020)

Yukarıdaki makalelerin bir kısmı ilmi dergilerde, bir kısmı ise gazetelerde ve internet sitelerinde yayımlanmış makaleler. Bunları kronolojik olarak sıraladım ki, kim kimden almış, kim kime ne cevap vermiş anlaşılsın. Esasen makaleler incelendiğinde savunmacı yaklaşımın delillerinin önemli bir kısmının Mevlana Şibli’nin “Asr-ı Saadet” adıyla ülkemizde yayınlanan çalışmasıyla başladığını görürüz.

Linklerini verdiğim yukarıdaki makaleleri okuyarak yolumuza devam edersek daha sağlıklı değerlendirmeler yaparız.

Konumuzla ilgili yaklaşımları genel hatlarıyla özetleyelim:

1.     Hz. Aişe’nin yaşıyla ilgili rivayetleri kabul edenler: Kabaca iki gruba ayrılabilirler:

a.      Rivayetlerde kendi ifadesi olarak geçtiği yaşta evlendiğini kabul edenler: Kaynaklardaki rivayetler, geçmişte problem olarak görülmemiş ve birçok müellif tarafından nakledilmiş.

b.     Kaynaklardaki rivayetleri dikkate alıp bu rivayetleri kritik ederek değerlendirme yapanlar.

2.     Hz. Aişe’nin 17-19 yaşlarında evlendiğini savunanlar: Bunları da ikiye ayırmak mümkün…

a.      Yaşıyla ilgili doğrudan nakledilen rivayetleri kabul etmeyip başka rivayetlerden dolaylı yorumla yaşını yükseltenler.

b.     Arapların kızların yaşını buluğdan itibaren hesapladıklarını iddia edenler.

Bu görüşlerle ilgili genel birkaç tespitte bulunursak şunları söyleyebiliriz.

1.     Hz. Aişe’nin küçük yaşta evlendiğini söyleyenler tarihçi ya da hadisçi akademisyenler ve esasında bu alanda söz sahibi olmaları gereken kişiler. Tabii alanın bazı uzmanları da onlara karşı görüşler serdediyorlar. Ancak ikinci grupta bulunanların büyük kısmı alanın uzmanı değil. Ya başka alanlarda çalışan akademisyenler ya da konuyla ilgilenen yazarlar…

2.     Hz. Aişe’nin evlendiğinde 17-19 yaşında olduğunu savunanlar rivayetlerden seçme yaparak bir sonuca gitmeye çalışıyorlar, rivayetlerin tamamını kritik ederek görüşlerini ortaya koymuyorlar. Bir bakıma önceden sahip olunan bir yargıyı temellendirmek için rivayetlerden seçme yaparak ve yorumla bir sonuca ulaşmaya çalışıyorlar.

3.     Hz. Aişe’nin yaşının küçük olduğuna dair yine çevresinden nakledilen, ancak yaşın zikredilmediği rivayetler var ki bunlar diğer rivayetlerle birlikte değerlendirildiğinde anlamlı bir sonuç çıkar.

4.     Hz. Aişe’nin yaşının küçük olduğunu söyleyenler Hz. Esma’nın yaşından hareketle hesaplar yapıyorlar. Hz. Esma’nın yaşıyla ilgili rivayetler arasında farklılıklar var. o dönemde yaşı tam tespit etmek mümkün değil. Doğum tarihini hesap edenler, genellikle vefat ettiğinde kaç yaşından olduğundan ve vefat tarihinden hareket ediyorlar. Böylece vefat yaşına ulaşmaya çalışıyorlar.

5.     Hz. Aişe’nin vefat sırasında kaç yaşında olduğuna dair rivayetlerde nakledilen bilgiler var. Mesela İbn Sa‘d, Vâkıdî’den naklen, “Âişe hicrî 58. yılda Ramazan ayının on yedisinde Salı gecesi, vitir namazından sonra, 66 yaşında vefat etti.”[1] demektedir. Buna göre hicret ettiğinde 8 yaşında olması gerekiyor. Hicretin 2. yılında evlendiği hesaba katılırsa 10 yaşında, 1. yılda evlendiği kabul edilirse 9 yaşında olduğu söylenebilir. Tabii ki tek bir rivayetle sonuca ulaşmak sağlıklı değil, ancak Hz. Aişe’nin yaşıyla ilgili muahhar kaynakları kabul edenler bununla ilgili ikna edici bir açıklama yapmıyorlar.

Konuyla ilgili değerlendirmelerimize sonraki yazıda devam edeceğiz.

 



[1] İbn Sa‘d, X, 76. 

1 yorum:

  1. İsrafil hoca, agresif bir dil kullanmakla birlikte, dikkate almak lazım: https://www.youtube.com/watch?v=I-Q6mA0Kvdg

    YanıtlayınSil

Yazarlar

Beyan Yayınları

DEL PIERRO

DEL PIERRO
PIERRE MARTIN