16 Eylül 2017 Cumartesi

Siyerdeki Abbas Portresi-IV


Prof. Dr. Mehmet Azimli
Dört Halife Dönemi
Abbas mal düşkünü yapısını Hz. Ebu Bekir döneminde de gösterdi. Hz. Peygamber’in vefatını müteakip halifeden Hz. Peygamber’in mirasından pay istedi. Ancak halife vermedi.[1] Onun gerek Hz. Ebu Bekir gerekse de Hz. Ömer döneminde bu özellikleri bilinse de Hz. Peygamber’in amcası olduğu için halifeler nezdinde hürmet görüyordu.[2] Hatta zaman zaman bu hürmeti kötüye kullanıp halifeleri sıkıntıya soktuğu da oluyordu.[3]
Hz. Ömer’in “fitnelerin kapısı olduğu, onun ölümüyle fitne kapısının açılacağı” şeklindeki rivayet, özellikle Sünni kültürde yoğun olarak ön plana çıkarılır.[4] Sünni gelenek böylece cebriyeci bir mantıkla Hz. Osman dönemi olaylarının sorumlusunu aramaktan kaçmanın yolunu bulmuş olur. Uydurma rivayetler bununla da kalmamıştır. Abbasi iktidarının etkisiyle benzer rivayetler Abbas için de anlatılır. Böylece Şiilere mesaj verilmek istenir. Buna göre Hz. Ömer bir gün Şam’a doğru yola çıkınca Hz. Ali, “Nereye ya Ömer!” şeklinde sorar Hz. Ömer de “Abbas ölmeden önce cihata çıkıyorum. Çünkü sizler Abbas’ı yitirecek olursanız kötülükler çorap söküğü gibi artarak birbirini kovalayacaktır”[5] der. Sonuçta fitnelerin de onun ölümüyle başlamış olduğuna vurgu yapılır. Ancak Abbasi halifelerine yaranmak için bu uydurmayı yapan kişi yanlış bir hesaplama yapmış olmalıdır. Fitnelerin başlangıcı h. 28 kabul edilirken Abbas, h. 32 yılında ölmüştür.[6]
Hz. Ömer dönemiyle ilgili tasavvuf erbabının ön plana çıkardıkları bir rivayette, yağmur duasına Hz. Ömer’in Abbas’ı götürüp onun vesilesi ile yağmur duası yaptırdığı ve neticede onun sayesinde yağmur yağdığı anlatılır.[7] Bu rivayet, Ebu Leheb’in torununun bir şiirinden dolayı üretilmiş olmalıdır. Bu şiirde Abbas’la yağmur istendiği ve Hz. Peygamber’in onların kabilesinden çıktığına vurgu yapılmaktadır.[8] Eğer böyle bir vesile yapılacaksa bu kadar öncü ve değerli sahabi dururken, Abbas ile vesile edinilmesi pek mümkün gözükmemektedir. Kaldı ki Hz. Ömer gibi Haceru’l-Esved’i selamlama[9] ve Rıdvan ağacını kestirme[10] konusunda tevhit inancı hassasiyeti yüksek bir halifenin böyle bir vesile istemesi mümkün gözükmemektedir. Bu olsa olsa Abbas’ı yüceltmeye yönelik bir uydurma olmalıdır.
Abbas’ın Hz. Ömer döneminde de mal konusunda hırslı tavırları bulunmaktadır. O, Fey arazileri konusunda Hz. Ali ile tartışmıştı.[11] Yine bir seferinde beytülmalde mallar dağıtıldıktan sonra artan malın hiçbir sebep yokken ve sanki çok fakir biriymiş gibi kendine verilmesini talep etmiş ve bu malı elde edebilmek için de Hz. Peygamber’in amcası olması yönünü kullanmaktan çekinmemiş ve şöyle diyebilmiştir, “eğer Musa’nın amcası olsaydı ne yapardınız? Ben ondan daha layıkım! Ben peygamberinizin amcasıyım.”[12]
Abbas yeğeni Hz. Peygamber’in vefatı sırasında Hz. Ali’ye hilafeti Haşimoğulları adına Peygamber’den istemesi konusunda ısrar etmişti. Ancak Hz. Ali bundan kaçınmıştı. Benzer bir telaş, Hz. Ömer’in vefatı sırasında oldu. Abbas halife Hz. Ömer’e yerine kimi atayacağını sormuştu. Bu arada Hz. Ali’yi hilafeti alma konusunda ısrarcı olmadığı için suçlamaktaydı.[13] Hz. Ali’ye şöyle demişti:
Ey Ali sana ne zaman bir öneri sunsam hep reddettin. Resullullah ölmeden önce hilafeti iste dedim reddettin, vefattan sonra acele et dedim vazgeçtin, Ömer’in hilafet için seçtiği şuraya dahil olma dedim girdin, bari şu tek sözümü dinle. Bu şurada senin hilafetin dışında hiçbir şeyi kabul etme, dikkat et hilafet bizden gitmesin.[14]
İlk başta “muhalefeti sevmem!” diyerek[15] bu görüşü kabul etmeyen Hz. Ali, daha sonraları güya “keşke Abbas’a uysaydım” diye hayıflanmıştır.[16] Hatta Hz. Ali öyle pişman olmuştur ki Abbas’ın elini ayağını öpmüş ve “benden razı ol!” diye yalvarmıştır (!)[17]
Bu rivayetler Hz. Ali’nin hilafetten kaçtığını, Abbas’ın ise hilafeti Haşimoğullarında tutmak için çırpındığını ispatlamaya yönelik rivayetlerdir. Abbasiler dönemindeki Ebu Cafer Mansur ile Muhammed b. Abdullah (Nefsu’z-Zekiyye) arasındaki mektuplaşmaları hatırlarsak, bu rivayetlerin Abbasi dönemi uydurmaları olduğunu rahatlıkla anlarız. Hilafetin kendilerinin hakkı olduğunu iddia eden Alioğullarına karşı Abbasiler devamlı olarak hilafeti kendilerinin elde ettiğini, Alioğullarının ise Emevilere kaptırdıkları fikrini canlı tutmaya çalışmışlardır. Bu rivayetler de bu fikirlerin uzantısı olmalıdır.[18] Aynı zamanda Abbasilerin mücadele ettikleri düşmanları olan Alioğullarının lideri olan Hz. Ali’nin Abbas karşısındaki zelil durumu anlatılarak rakiplerine siyasi üstünlük kurma çabası gösterilmektedir.




[1]       İbn Hanbel, I, 188.

[2]       İbnü’l-Esir, II, 321.

[3]       İbn Sad, IV, 20.

[4]       Buhari, Fiten, 17.

[5]       İbnü’l-Esir, II, 500.

[6]       İbn Sad, IV, 31; Zehebi, II, 97.

[7]       Buhari, Fedail, 11.

[8]       İbnü’l-Esir, II, 557.

[9]       Buhari, Hac, 60.

[10]      İbn Sad, II, 100.

[11]      Buhari, Feraiz, 2.

[12]      İbn Sad, IV, 30.

[13]      İbnü’l-Esir, II, 217.

[14]      İbnü’l-Esir, III, 67.

[15]      İbnü’l-Esir, II, 66.

[16]      İbn Sad, IV, 28.

[17]      Zehebi, II, 94.

[18]      Bu mektuplar için bkz. Azimli, X. Yüzyıla Kadar Şii Karakterli Hareketler, 43.

0 yorum:

Yorum Gönder

Beyan Yayınları

DEL PIERRO

DEL PIERRO
PIERRE MARTIN