21 Ağustos 2017 Pazartesi

Kur’an-Siyer İlişkisi-III

Prof. Dr. Mehmet Azimli 
Koruma Maksatlı Kullanım
1. Sahabe Algısı: İslam tarihi kitaplarında sahabenin fazileti bağlamında birçok ayet kullanılır. Bunlar sahabenin değeri açısından önemlidir. Ancak yine Kur’an’da ki bazı ifadelerde sahabe içinde büyük günahlardan sayılan zinayı,[1] hırsızlığı,[2] masum kadınlara (Hz. Aişe’ye) iftira atmayı,[3] yalan söylemeyi yapan[4] ve Kur’an ifadesi ile fasıklıkla suçlananlar da[5] vardır.

Bu durumda sahabenin fazileti ile ilgili ayetlerin bütün sahabeye şamil olduğu şeklindeki ifadelerden kaçınılması gerekirken ne yazık ki biraz da Şia ile mücadele bağlamında tepkisel görüşler geliştiren Sünni paradigmanın tesiri ile sahabenin hepsinin örnek alınacak insanlar olduğu algısı yaygındır.
2. Mezhebi Körlük: Şia’nın sinekten yağ çıkarırcasına her ayeti Hz. Ali ile ilintilendirmesine karşı hamle yapan Sünni paradigma, birçok ayeti Hz. Ebu Bekir’in faziletine delil getirmektedir. Kur’an’daki “Şavirhum fil emri”,[6] ve “Men yertedde” ifadesinde kastedilenin de Hz. Ebu Bekir olduğu,[7] yine Hicr suresi 47. ayette onun kastedildiği aktarılmaktadır.[8] Tahrim suresindeki Allah’ın bildirdiği şey olarak ilk iki halifeyi kastettiği yorumları da buna benzemektedir. Bunlar mezhepsel bakışla Kur’an’ı okumanın dramatik örnekleridir.
3. Allah’ın Koruması: Kur’an’da geçen “Vallahu yağsımuke” ibaresi[9] genelde Hz. Peygamber’in Allah tarafından korunduğu gibi algılanmıştır. Oysaki sahabe ayeti bu şekilde anlamamıştı. Sahabenin, onu ölümüne kadar niçin korumaya devam ettikleri konusunu düşünmek gerekir. Bu ayet Hz. Peygamber’in yerinde ifadesiyle şu anlamda olmalıdır:
Allah beni elçiliğine memur ettiğinde çok sıkıldım. Biliyordum ki insanlardan bir kısmı beni yalanlıyorlar. Kureyş müşrikleri, Yahudiler, Hıristiyanlar tehdit ediyorlar. Bunun üzerine bu ayetle tebliğ vazifesinin korkusuzca yerine getirilmesi emredildi (Artık benden o sıkıntı ve endişe tamamen zail oldu).[10]
Kur’an’ı Literal Okuma
İslam tarihi yazımında Kur’an’dan faydalanmanın getirdiği en problemli meselelerin başında Kur’an’ı literal okuma anlayışı gelmektedir. Bu anlayış Kur’an’ın indiği ortamın düşünülmeden, ayetlerin ve surelerin bağlamı önemsenmeden, olduğu gibi konuyla irtibat kurularak ayetlerin ilintilendirilmesidir. Bu bazı Selefi ve Haricilerin “müşrikleri bulduğunuz yerde öldürün!” ayetinin bağlamını, nüzul sebebini düşünmeden müşrik avına çıkan uygulamalarına benzemektedir. Bu ayeti böyle yorumlamak Kur’an’ı doğru anlamak olmadığı gibi İslam tarihini de yanlış yorumlamak olacaktır.
1. Fil Olayı: Uzun detaylarına girmeksizin belirtelim ki; tarihteki birçok örnekte olduğu gibi[11] Allah Kabe’yi korumaz iken, üstelik Kabe o gün itibariyle bir putperest mabedi, gelen ordu ise mümin bir ordu (İslam gelmeden önceki son din olan Hıristiyanlık) iken, Kabe ve müşrikler korunmuş, bu mümin ordu yok edilmiştir(!) Mesele böyle basit bir helak tarzında okunduğunda ilgili ayetleri bu konuya adapte etmek de çok kolay olacaktır.
Ancak mesele hiç de böyle değildir. Esasen ayetlerde Allah’ın hakimiyetine vurgu bulunmakta iken Kureyşî anlayış, ayetleri Allah’ın Kureyş müşriklerini desteklediği şeklindeki algıya dönüştürmüş, bu durum tefsirlere ve İslam tarihlerine bu şekilde yansımıştır.
2. Meleklerin Yardımı: Hz. Peygamber’in başında olduğu ordunun gerçekleştirdiği birçok savaşta sahabiler mazlumen öldürülmüştür. Ancak bu savaşlarda meleklerin bir yardımı söz konusu edilmemiştir. Bedir ve Uhut savaşı ile irtibatlı ayetlerde bu konu işlendiği için rivayet kültürü bu konuyu alabildiğine genişletmiş ve iki olayla ilgili birbirine zıt birçok rivayet üretilmiştir. İslam tarihi müellifleri de bu konunun anlatımı sadedinde derhal bu ayetlere müracaat ederek böyle bir yardımı ispatlamışlardır(!) Oysa ayetlerin bağlamı iyi düşünülür ve literal okunmaz ise, Razi, Maturidi, Abduh, Esed, Mevdudi gibi bilginlerin de değindiği şekilde bu ayetlerden böyle bir anlam (meleklerin yardımını) çıkarmak mümkün değildir.
3. Mescid-i Aksa: Hz. Peygamber döneminde Mescid-i Aksa diye bir tabir kullanılmamıştır. Hadisler tarandığı zaman ilk kıblemizle ilgili deyim “Beytu’l-Makdis” olarak karşımıza çıkarken, İsra suresi ilk ayet, Kudüs ile ilintilendirilebilmiştir. Hamidullah da Mescid-i Aksa’yı Kudüs ile ilintilendirmenin yanlışlığını belirtmektedir. Bu yanlışı hem tefsircilerimiz hem de İslam tarihçilerimiz yapmaktadırlar.




[1]       Tirmizi, Hudud, 4.

[2]       Buhari, Hudud, 15.

[3]       İbnü’l-Esir, “Safvan b. Muattal”, Üsdü’l-Ğabe, byy., trz.

[4]       Sahabeden Muğire b. Şube’nin Hz. Peygamber’e en son dokunan kimse olduğu şeklindeki sözünün yalan olduğunu Hz. Ali açıkça bildirir. İbn Hişam, es-Siretu’n-Nebeviyye, Beyrut, 1994, VII, 599; ayrıca Hz. Ömer, Zübeyr b. Avvam’ın yalan söylediği açıkça söyler. Bkz. Belazuri, Ensabu’l-Eşraf, Dımeşk, 1997, II, 7. Yine bir örnek verirsek sahabeden Amr b. As’ın bir kabile hakkındaki yalan ve iftirası, bütün sahabe huzurunda ortaya çıkmış ve Hz. Ömer tarafından kötü bir şekilde azarlanmıştır. Bkz. Vakıdi, 55-56.

[5]       Hucurat Suresi 6. Ayette geçen fasık kimsenin Velit b. Ukbe olduğu kaynaklarda net olarak aktarılırken, bazı müellifler Velit’in o yaşlarda küçük olduğundan ayette bahsedilen kimsenin Velit olmadığını sahabeyi savunma adına öne sürerler. Bkz. Kadı Ebu Bekir, 92, Ancak bu savunma, meseleyi çözmemektedir. Eğer bu kimse Velit değilse o zaman başka bir sahabedir. Hz. Peygamber’in elçisi olarak Ben-i Mustalık’a görevlendirilen hangi sahabe ise Kur’an ona fasık demektedir. Ayrıca Velit’in Hz. Ebu Bekir, döneminde komutanlık yaptığını biliyoruz. Bu durumda çocuk birisi iki yıl içinde nasıl komutan olacaktır?

[6]       Suyuti, Tarihu’l-Hulefa, Mısır, 1952, 49.

[7]       Suyuti, 65; ayrıca Nur suresi 55. ayette de Hz. Ebu Bekir’in kastedildiği aktarılmaktadır. Bkz. Suyuti, 88-90.

[8]       Biz, onların gönüllerindeki kini söküp attık; onlar artık köşkler üzerinde karşı karşıya oturan kardeşler olacaklar.” Zehebi, 15.

[9]       Maide 67.

[10]      Sa’lebi, el-Keşfu ve’l-Beyan, Beyrut, 2004, ilgili ayetin tefsiri, II, 477; Tabatabai, el-Mizan, byy, 1971, ilgili ayetin tefsiri, VI, 61.

[11]      Örnekler için bkz. Mehmet Azimli, Siyeri Farklı Okumak, Ankara, 2013, 59 vd.

0 yorum:

Yorum Gönder

Beyan Yayınları

DEL PIERRO

DEL PIERRO
PIERRE MARTIN