25 Ocak 2017 Çarşamba

Şair Şeyhülislam Ârif Hikmet Beyefendi Hayatı-Eserleri-Şiirleri Adlı Eser Hakkında Bir Değerlendirme

Emine DEMİRCAN[1]
   Bilal Kemikli, Şâir Şeyhülislam Ârif Hikmet Beyefendi: Hayatı- Eserleri- Şiirleri, Kitabevi, İstanbul 2011, Takdim+ Önsöz+ 133 sayfa+ Bibliyografya (s. 135-139)+ Sözlük (s. 141-158)+ Ekler (s. 161-166).
   Kitap isminden de anlaşılacağı üzere biyografik bir eserdir. Bununla birlikte ülkemizde Ârif Hikmet’in (1786-1859)[2] biyografisini konu edinen ilk eser olma özelliğine sahiptir.
   Malum olduğu üzere biyografi yazmak büyük bir uğraş, araştırma ve özveri gerektirir. Çünkü bir kişinin tarihini yazmak sanıldığı kadar kolay değildir. Burada olgulardan yola çıkarak bir tarih yazımı söz konusu değil, bir kimseyi anlamak ve anlatabilmek esastır. İşte kısa bir şekilde tanıtacağımız bu kitabın, bu nedenlerden dolayı derin bir araştırmanın ürünü olduğunu gözlemliyoruz.
   “Ârif Hikmet Beyefendi Osmanlı’nın “en uzun asrında” yetişmiş ve önemli görevlerde bulunmuş seçkin şeyhülislamlarından birisidir. Sadece ilmi ve dini bürokrasi içinde kalmamış, dönemin yeni tesis edilen kurullarında görev almış ve bir kısım yeniliklere öncü olmuş bir devlet adamıdır. Aynı zamanda o dönemin, siyasi sosyal meselelerine duyarlılığıyla da üzerinde durulması gereken bir şahsiyettir.”[3]
    Kitaptan alıntıladığımız yukarıdaki paragraf, Ârif Hikmet Beyefendi hakkında biyografik bir eser yazmanın gerekliliğini ortaya koymak için zannederiz ki yeterlidir.
     Kitap Takdimle başlamaktadır. Takdim kısmı daha çok Sayın Kemikli’nin bir kısım tecrübelerinden ve okuyucuyla bir nevi sohbetinden müteşekkildir. Kemikli bu kısımda aslında detaylı araştırmalara konu olacak bir şahsiyet olmasına rağmen Ârif Hikmet hakkında yapılan çalışmaların yetersizliğine vurgu yapıp tarihçilerin bu çalışmayı, kendisinin bıraktığı yerden alıp daha ileriye götürmelerini temenni etmektedir.
     Kitap iki kısımdan oluşmaktadır. Ârif Hikmet’in hayatı ve eserleri ayrıntılı bir şekilde ele alınmış ve edebi şahsiyeti tahlil edilmiştir.
      Hayatı kısmını değerlendirmeye tabi tuttuğumuz zaman görülecektir ki kitapta belirtildiği şekliyle dikkat çeken özelliği şeyhülislam olmasına rağmen yeniliklere her zaman açık olmasıdır. Dolayısıyla yeni eğitim kurumlarının açılmasına gayret etmiştir.  “Onun efendiliği ilmiye sınıfına mensup olmasından beyliği ise yönetici-aristokrat bir aileden geliyor olmasından kaynaklanmaktadır.”[4] Aynı zamanda onun hakkında müstakil bir eser yazan el-Âlusi onu seyyid olarak göstermektedir. Dikkate şayan diğer bir özelliği ise yaşadığı dönem de ilmiyle bilinen seçkin insanlardan biri olmasıdır. Tam anlamıyla kültür ve sanat adamıdır. Dolayısıyla birçok özelliği kendinde barındıran bir şahsiyettir.
      Hayatı kısmında ailesi, öğrenimi, görevleri ve vefatı şeklinde alt başlıklar mevcuttur. Birçok görevde bulunmuştur. Bu görevlerin ayrı ayrı veriliyor olması kitabın dikkat çeken diğer bir özelliğidir. Sonuç olarak ‘İlmiye kadrolarında başlayan devlet hizmeti, Osmanlı’nın yenileşme çabalarının bir neticesi olan çeşitli ıslahatlarla birlikte ihdas olunan memuriyet ve meclislerde devam etmiş ve nihayet Şeyhülislamlık göreviyle neticelenmiştir.’[5] Şeyhülislam olduğu dönemde önemli devlet adamlarıyla birlikte çalışmıştır.
      Kitapta Ârif Hikmet’in eserlerine ayrıntılı bir şekilde yer verilmiştir. Divan sahibi bir şairdir. Arapça, Farsça ve Türkçe şiirlerinden oluşan Divan’ı divan şiirinin önemli örneklerinden biridir. Aynı zamanda tarih, biyografi ve bibliyografya alanında kaleme aldığı eserleri de mevcuttur.
Eserleri şunlardır:
1.       Divan-ı Hikmet
2.       Tezkire-i Şu’ara: En önemli mensur eseridir ve sade bir dille yazılmıştır.
3.       Mecmu’atü’t-Teracim: İkinci biyografik eseridir.
4.       Hulasatü’l-Makalat fi Mecalisi’l-Mukalemat: Bu eseri tarihle ilgilidir.
5.       Keşfü’z-Zunun Zeyli
6.       el-Ahkamü’l-Meriyye fi Arazi’l-Emiriyye: Ârif Hikmete ait olup olmadığı tartışmalı bir eserdir.
7.       Bazı Vak’a-yı Dâhiliye Notları
8.       Mecmu’a-yi Eş’ar
9.       Tahrir Defteri
10.   Tanzimat Defteri
11.   Mecmu’a
12.   Mecmu’a-i Ârif Hikmet
13.   Ref’ün- Nikab an Vücuhi’l-Elkab
   Kitabın bir diğer bölümü ise “Çeşitli Yönleriyle Ârif Hikmet” kısmıdır. Bu bölümde çok yönlü bir kişiliğe sahip olduğu vurgulanır. İlmi, edebi kişiliği, yenileşme karşısında Ârif Hikmet ve kütüphanesi konuları üzerinde durulur. Özellikle “Ârif Hikmet Bey’in Kütüphanesi” adlı bölüm ilginçtir. Çünkü onun Ahmed Cevdet Paşa’nın bahsettiği hususi kütüphanesinin yanında Medine-i Münevvere’de kurduğu ünlü kütüphanesi mevcuttur. Bu durum, onun gerçek bir kitap meraklısı olduğunu göstermektedir.
   Kitabının son kısmında şiirlerinden seçmeler yapılmıştır. Bazı tarihi vesikalar da ek olarak konulmuştur.



[1] Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İslam tarihi ve Sanatları Anabilim Dalı Yüksek Lisans Öğrencisi.
[2] Onun doğum ve ölüm tarihi 1791-1858 şeklinde de verilmiştir (Mustafa L. Bilge, “Ârif Hikmet Bey”, DİA, III, 365..
[3] Bilal Kemikli, Şair Şeyhülislam Arif Hikmet Beyefendi Hayatı-Eserleri-Şiirleri, İstanbul 2011 (Takdim’den).
[4] Bilal Kemikli, s.2.
[5] Bilal Kemikli, s.10.

0 yorum:

Yorum Gönder

Yazarlar

Beyan Yayınları

DEL PIERRO

DEL PIERRO
PIERRE MARTIN